बाजारात कचऱ्याचे साम्राज्य; स्वच्छ भारत अभियानाला हरताळ!

शेगाव बु. येथील आठवडी बाजाराला मिनी डम्पिंग यार्डचे स्वरूप; दुर्गंधीमुळे दुकानदार, ग्राहक त्रस्त

प्रशासनाचे दुर्लक्ष की स्वच्छतेच्या दाव्यांचा फोलपणा? नागरिकांच्या आरोग्याचा प्रश्न ऐरणीवर

तालूका - प्रतिनिधी ( जगदीश पेंदाम )

वरोरा : - वरोरा तालुक्यातील शेगाव बु. येथील आठवडी बाजारात सध्या कचऱ्याचे साम्राज्य निर्माण झाले असून, अस्वच्छता आणि दुर्गंधीमुळे दुकानदार, ग्राहक व परिसरातील नागरिकांना मोठा त्रास सहन करावा लागत आहे. बाजारात येणाऱ्या मुख्य मार्गावरच अनेक दिवसांपासून कचरा साचत असल्याने या परिसराला जणू मिनी डम्पिंग यार्डचे स्वरूप प्राप्त झाले आहे. एकीकडे शासनाकडून स्वच्छ भारत मिशनअंतर्गत स्वच्छतेबाबत जनजागृती केली जात असताना, दुसरीकडे शेगाव बु. येथील बाजारातील परिस्थितीमुळे या अभियानाच्या अंमलबजावणीवर प्रश्नचिन्ह उपस्थित होत आहे.

५० ते ६० गावांची बाजारपेठ अस्वच्छतेच्या विळख्यात!

शेगाव बु. हे वरोरा तालुक्यातील एक महत्त्वाचे व्यापारी केंद्र म्हणून ओळखले जाते. दहा हजारांहून अधिक लोकसंख्या असलेल्या या गावातील आठवडी बाजारावर परिसरातील जवळपास ५० ते ६० गावांतील नागरिक अवलंबून आहेत. दर सोमवारी येथे आठवडी बाजार भरत असल्याने खरेदी-विक्रीसाठी मोठ्या संख्येने नागरिक, शेतकरी, शेतमजूर आणि व्यापारी येत असतात.

मात्र, अशा महत्त्वाच्या बाजारपेठेत स्वच्छतेचा अभाव दिसून येत असल्याने नागरिकांना गैरसोयीचा सामना करावा लागत आहे. बाजाराच्या मुख्य मार्गावरच साचलेला कचरा आणि त्यातून पसरणारी दुर्गंधी यामुळे बाजारात येणाऱ्या ग्राहकांना नाक मुठीत धरून मार्गक्रमण करावे लागत असल्याचे चित्र आहे. बाजारपेठेच्या महत्त्वाच्या ठिकाणीच अशी परिस्थिती निर्माण झाल्याने स्थानिक प्रशासनाच्या स्वच्छता व्यवस्थेवर प्रश्न उपस्थित होत आहेत.

भाजीपाला, फळे आणि खाद्यपदार्थांच्या दुकानांजवळ दुर्गंधी

या परिसरात भाजीपाला, फळे, किराणा, कपडे, नाश्ता, चहा आणि इतर जीवनावश्यक वस्तूंची दुकाने आहेत. तसेच बाजारात येणाऱ्या नागरिकांसाठी पिण्याच्या पाण्याची व्यवस्था आणि लघुशंकेसाठी मुतारीची सुविधाही उपलब्ध आहे. मात्र, या सुविधांच्या परिसरातच कचरा साचत असल्याने स्वच्छतेचा प्रश्न गंभीर बनला आहे.

विशेषतः भाजीपाला, फळे आणि खाद्यपदार्थांची विक्री होणाऱ्या परिसरात दुर्गंधी पसरणे ही चिंतेची बाब आहे. या ठिकाणी महिला, पुरुष, ज्येष्ठ नागरिक, शालेय विद्यार्थी आणि लहान मुलांची सतत वर्दळ असते. त्यामुळे अस्वच्छ परिसरामुळे आरोग्यविषयक समस्या निर्माण होण्याची भीती नागरिकांकडून व्यक्त केली जात आहे.

साचलेल्या कचऱ्याची नियमित उचल न झाल्यास माशा, डास आणि इतर कीटकांचा प्रादुर्भाव वाढण्याची शक्यता नाकारता येत नाही. त्यामुळे संबंधित प्रशासनाने या परिस्थितीकडे केवळ स्वच्छतेचा प्रश्न म्हणून न पाहता सार्वजनिक आरोग्याच्या दृष्टीनेही गांभीर्याने लक्ष देण्याची गरज आहे.

लाखो रुपयांचा सिमेंट काँक्रीट रस्ता, पण स्वच्छतेचे काय?

बाजार परिसरात लाखो रुपये खर्च करून सिमेंट काँक्रीट रस्त्याचे बांधकाम करण्यात आले आहे. नागरिकांच्या सोयीसाठी विविध सुविधा उपलब्ध करून देण्यात आल्या असल्या, तरी त्यांची देखभाल आणि परिसराची नियमित स्वच्छता होत नसेल, तर या सुविधांचा अपेक्षित उपयोग कसा होणार, असा प्रश्न उपस्थित होत आहे.

रस्त्याच्या परिसरात कचरा साचून दुर्गंधी पसरत असल्याने नागरिकांना या सुविधांचा वापर करतानाही त्रास सहन करावा लागत आहे. सार्वजनिक ठिकाणी स्वच्छता राखणे, कचऱ्याची नियमित उचल करणे आणि परिसर स्वच्छ ठेवणे ही स्थानिक प्रशासनाची महत्त्वाची जबाबदारी आहे. मात्र, प्रत्यक्ष परिस्थिती पाहता या जबाबदारीच्या अंमलबजावणीकडे दुर्लक्ष होत असल्याची भावना नागरिकांमध्ये निर्माण झाली आहे.

बाजाराचा लाखोंचा लिलाव, दुकानदारांकडून कर वसुली; तरीही स्वच्छतेचा अभाव!

शेगाव बु. ग्रामपंचायतीकडून आठवडी बाजाराचा लिलाव लाखो रुपयांमध्ये केला जात असल्याचे सांगितले जाते. तसेच दर सोमवारी बाजारात व्यवसाय करणाऱ्या दुकानदारांकडून कर वसुलीही केली जाते. असे असताना बाजार परिसरातील स्वच्छता आणि कचरा व्यवस्थापनाची परिस्थिती समाधानकारक का नाही, असा सवाल उपस्थित केला जात आहे.

बाजारातून महसूल मिळत असताना त्या बदल्यात दुकानदारांना आणि ग्राहकांना स्वच्छ, सुरक्षित व आरोग्यदायी वातावरण उपलब्ध करून देणे अपेक्षित आहे. मात्र, सणासुदीच्या काळात बाजारात नागरिकांची गर्दी वाढत असतानाही अस्वच्छतेची समस्या कायम असल्याने व्यापारी आणि नागरिकांमध्ये नाराजी व्यक्त होत आहे.

दुकानदारांना व्यवसायासाठी कर भरावा लागत असेल, तर त्यांना मूलभूत स्वच्छता सुविधा मिळणेही आवश्यक आहे. बाजार परिसरातील कचरा वेळेवर उचलला जात नसेल, तर बाजाराच्या व्यवस्थापनाबाबत संबंधित यंत्रणेने जबाबदारी निश्चित करावी, अशी मागणी नागरिकांकडून होत आहे.

स्वच्छ भारत अभियान केवळ कागदावरच?

केंद्र आणि राज्य शासनाकडून स्वच्छतेला प्राधान्य देत विविध उपक्रम राबविले जातात. सार्वजनिक ठिकाणे स्वच्छ ठेवणे, कचऱ्याची योग्य विल्हेवाट लावणे आणि नागरिकांमध्ये स्वच्छतेबाबत जागरूकता निर्माण करणे यावर भर दिला जातो. मात्र, शेगाव बु. येथील आठवडी बाजारातील परिस्थिती पाहता या उपक्रमांची प्रत्यक्ष अंमलबजावणी कितपत होत आहे, असा प्रश्न निर्माण झाला आहे.

स्वच्छतेचे महत्त्व केवळ जनजागृतीपर कार्यक्रमांपुरते मर्यादित न राहता त्याची अंमलबजावणी दैनंदिन कामकाजात दिसून येणे आवश्यक आहे. बाजारासारख्या गर्दीच्या सार्वजनिक ठिकाणी नियमित साफसफाई, कचरा संकलन आणि योग्य विल्हेवाटीची व्यवस्था असणे गरजेचे आहे.

ग्रामपंचायतीने तातडीने लक्ष देण्याची गरज

शेगाव बु. येथील आठवडी बाजारातील अस्वच्छतेची समस्या दूर करण्यासाठी ग्रामपंचायत प्रशासनाने तातडीने उपाययोजना कराव्यात, अशी मागणी होत आहे. बाजार परिसरातील साचलेला कचरा त्वरित हटवावा, नियमित स्वच्छतेचे वेळापत्रक निश्चित करावे, कचरा संकलनासाठी योग्य व्यवस्था करावी आणि स्वच्छतेच्या कामावर नियमित देखरेख ठेवावी, अशी अपेक्षा नागरिक व्यक्त करत आहेत.

तसेच बाजाराच्या मुख्य मार्गासह मुतारी, पिण्याच्या पाण्याच्या सुविधेजवळ आणि खाद्यपदार्थांची दुकाने असलेल्या परिसरात विशेष स्वच्छता मोहीम राबविण्याची गरज आहे. बाजाराचा लिलाव आणि कर वसुलीच्या पार्श्वभूमीवर स्वच्छतेसाठी नेमक्या कोणत्या उपाययोजना केल्या जात आहेत, याबाबतही प्रशासनाने स्पष्ट भूमिका मांडावी, अशी अपेक्षा आहे.

एकूणच, ५० ते ६० गावांतील नागरिकांची वर्दळ असलेल्या शेगाव बु. येथील आठवडी बाजारात कचऱ्याचे साम्राज्य निर्माण होणे ही चिंतेची बाब आहे. संबंधित प्रशासनाने तातडीने दखल घेऊन बाजार परिसर स्वच्छ करावा आणि नियमित स्वच्छतेची कायमस्वरूपी व्यवस्था निर्माण करावी. अन्यथा, स्वच्छ भारत अभियानाच्या उद्दिष्टांनाच हरताळ फासला जात असल्याची टीका अधिक तीव्र होण्याची शक्यता आहे.