श्रमिक एल्गारपासून ‘पब्लिक पंचनामा’पर्यंत; विजय सिध्दावार यांचा सामाजिक प्रवास चळवळीतून पत्रकारितेकडे; विजय सिध्दावार यांची संघर्षमय वाटचाल

१९९९ पासून श्रमिक एल्गारच्या चळवळीपासून पत्रकारिता, सामाजिक कार्य आणि जनआंदोलनांचा प्रवास

मूल आणि परिसरातील सामाजिक परिवर्तनाच्या वाटचालीचा इतिहास लिहिताना काही व्यक्तींचा उल्लेख केवळ नावापुरता करता येत नाही; कारण त्यांनी तो बदल केवळ पाहिलेला नसतो, तर त्या बदलाच्या प्रक्रियेत प्रत्यक्ष सहभाग घेतलेला असतो. विजय सिध्दावार हे त्यापैकीच एक नाव.

सन १९९९ पासून सुरू झालेल्या श्रमिक एल्गार संघटनेच्या चळवळीशी जोडले गेलेले विजय सिध्दावार यांनी सामाजिक प्रश्न, श्रमिकांचे प्रश्न आणि सामान्य माणसाच्या हक्कांसाठीच्या संघर्षात आपली भूमिका बजावली. संघटनेचे महासचिव म्हणून काम करताना संघटनात्मक बांधणी, जनजागृती आणि विविध सामाजिक प्रश्नांना व्यासपीठ मिळवून देण्याच्या प्रक्रियेत त्यांनी योगदान दिले.

त्यांच्या प्रवासाची आणखी एक महत्त्वाची ओळख म्हणजे निर्भीड पत्रकार. पत्रकारितेला केवळ बातमी देण्याचे माध्यम न मानता समाजातील प्रश्न मांडण्याचे आणि प्रशासनासमोर जनतेचा आवाज पोहोचविण्याचे साधन म्हणून त्यांनी पाहिले. याच भूमिकेतून ‘पब्लिक पंचनामा’चे संपादक म्हणून स्थानिक प्रश्नांना प्रसिद्धी देण्याचे काम त्यांनी पुढे नेले.

गाव, शहर आणि परिसरातील सामान्य नागरिकांच्या अडचणी, प्रशासनाशी संबंधित प्रश्न, श्रमिकांचे प्रश्न, सामाजिक विषय आणि जनहिताचे मुद्दे यांना पत्रकारितेत स्थान मिळावे, हा त्यांच्या कार्याचा केंद्रबिंदू राहिला आहे. प्रश्न कोणाचाही असो, तो समाजहिताचा असेल तर त्याकडे गांभीर्याने पाहण्याची भूमिका त्यांच्या कार्यातून दिसून येते.

प्रेस क्लबचे संयोजक म्हणूनही पत्रकारांना एकत्र आणणे, पत्रकारितेच्या क्षेत्रात संवादाचे व्यासपीठ निर्माण करणे आणि स्थानिक पत्रकारितेला संघटित स्वरूप देणे, या दिशेने त्यांनी काम केले.

पत्रकार आणि सामाजिक कार्यकर्ता म्हणूनची त्यांची ओळख याचबरोबर ते एक शिक्षक देखील आहेत. शिक्षण, समाज आणि पत्रकारिता या तीनही क्षेत्रांचा अनुभव त्यांच्या व्यक्तिमत्त्वाला वेगळी दिशा देतो. शिक्षक म्हणून ज्ञान देणे, पत्रकार म्हणून प्रश्न विचारणे आणि सामाजिक कार्यकर्ता म्हणून समाजाच्या प्रश्नांमध्ये सहभागी होणे—या तिन्ही भूमिका त्यांच्या प्रवासात एकमेकांना जोडलेल्या दिसतात.

विजय सिध्दावार यांच्या प्रवासाकडे मागे वळून पाहिले तर तो केवळ एका व्यक्तीचा वैयक्तिक प्रवास वाटत नाही. १९९९ पासूनच्या श्रमिक एल्गारच्या चळवळीपासून आजच्या पत्रकारिता आणि सामाजिक कार्यापर्यंतचा हा प्रवास म्हणजे बदलत्या गावाचा, बदलत्या समाजाचा आणि बदलत्या जनजागृतीचा साक्षीदार असलेला प्रवास आहे.

त्यांनी पाहिलेले संघर्ष, अनुभवलेली आंदोलने, मांडलेले प्रश्न आणि सामान्य माणसाशी जोडलेले नाते यामुळे त्यांच्या लेखणीला सामाजिक संदर्भ प्राप्त होतो. म्हणूनच ‘गाव बदलाचा साक्षीदार’ ही ओळ त्यांच्या प्रवासासाठी केवळ शीर्षक न राहता त्यांच्या सामाजिक आणि पत्रकारितेच्या वाटचालीचे प्रतीक ठरते.

आजच्या काळात पत्रकारितेसोबत सामाजिक बांधिलकी जपणारी भूमिका महत्त्वाची आहे. समाजातील दुर्लक्षित घटकांचे प्रश्न मांडणे, लोकशाही व्यवस्थेत प्रश्न विचारणे आणि जनतेच्या प्रश्नांना आवाज देणे ही जबाबदारी त्यांनी आपल्या परीने पुढे नेली आहे.

विजय सिध्दावार—एक शिक्षक, एक सामाजिक कार्यकर्ता, श्रमिक एल्गारच्या चळवळीतील कार्यकर्ता, संघटनेचे महासचिव, निर्भीड पत्रकार, ‘पब्लिक पंचनामा’चे संपादक आणि प्रेस क्लबचे संयोजक.

या सर्व ओळखींच्या पलीकडे त्यांची खरी ओळख एका वाक्यात सांगायची झाली तर—

“गाव बदलताना केवळ पाहणारा नव्हे, तर त्या बदलाच्या प्रवासात सहभागी होऊन त्याची नोंद आपल्या लेखणीत करणारा गाव बदलाचा साक्षीदार.”